Nieuwe ALL TIME HIGH ASML: € 415 mrd

ASML is in iets meer dan vier decennia uitgegroeid van een kleine joint venture in Eindhoven tot de meest strategische toeleverancier in de wereldwijde chipindustrie. De geschiedenis van het bedrijf is eigenlijk de geschiedenis van de steeds fijnere “printtechniek” waarmee chipfabrikanten transistoren op silicium zetten: lithografie. Hieronder een overzicht van de belangrijkste fases – van oprichting tot vandaag.

Deze week bereikte de koers van de Veldhovense chipmachine fabrikant een nieuw hoogtepunt van 1070 euro, wat een marktkapitalisatie betekent van 416 miljard euro. In tien jaar tijd steeg het aandeel van 74 euro naar nu 1072 euro.

1) De geboorte in Eindhoven (jaren 70–1984): een idee wordt een bedrijf

De wortels van ASML liggen in onderzoek dat al in de jaren zeventig op gang kwam bij Philips en partners rond lithografiesystemen. In 1984 besloten Philips (elektronica) en ASM International (halfgeleiderapparatuur) een aparte onderneming op te zetten om lithografiemachines te ontwikkelen voor de snelgroeiende chipmarkt. Die joint venture heette ASM Lithography. Het begin was bescheiden: volgens ASML zelf startte het bedrijf letterlijk in een “lekkende schuur” naast een Philips-locatie in Eindhoven. In hetzelfde oprichtingsjaar verscheen het eerste systeem, de PAS 2000 stepper.

Waarom dit belangrijk was: lithografie is de kritieke stap in chipproductie. Wie de beste lithografiemachines bouwt, bepaalt mede hoe klein, snel en energiezuinig chips kunnen worden.

2) Loskomen, overleven en richting kiezen (1988–midden jaren 90)

Na de start moest het bedrijf een plek veroveren in een markt die toen sterk werd gedomineerd door Japanse spelers (o.a. Nikon en Canon). ASML werd in deze periode stap voor stap zelfstandiger; bronnen over lithografie-mijlpalen vermelden ASML in de vroege jaren 90 als een aparte speler die zijn eigen productlijnen versnelt doorontwikkelt.

Een kantelpunt was het platform PAS 5500. ASML benadrukt zelf hoe bepalend deze lijn is geweest: het werd een van de langstlopende en meest veelzijdige platforms en legde een basis voor latere “step-and-scan”-innovaties.

En in 1995 ging ASML naar de beurs (IPO) – cruciaal om schaal en R&D-budget op te bouwen in een industrie waar één productgeneratie al snel miljarden kost.

3) De doorbraak van “step-and-scan” en de DUV-revolutie (late jaren 90–2000s)

Lithografie draait om optica: hoe kleiner de details die je projecteert, hoe geavanceerder je systeem moet zijn. In de jaren 90 verschoof de industrie naar krachtigere lasers en nieuwe golflengtes.

1997: ASML leverde volgens een overzicht van tool-mijlpalen zijn eerste step-and-scan-tool uit (PAS 5500/500, 248 nm). Step-and-scan werd dé route om resolutie en productiviteit tegelijk te verbeteren.

193 nm (ArF) DUV: ASML kondigde begin 2000 een nieuwe stap in 193 nm-lithografie aan en beschreef dat het bedrijf al eerder de stap naar 193 nm Step & Scan had ingezet met de PAS 5500/900.

Waarom dit belangrijk was: deze DUV-fase (deep ultraviolet) maakte de miniaturisatieslag mogelijk die de chipindustrie door de jaren 2000 heen bleef versnellen.

4) De lange, moeilijke weg naar EUV (2000s–2018): van belofte naar productie

Toen DUV tegen fysische grenzen begon aan te lopen, werd EUV (extreme ultraviolet) de volgende sprong. EUV is extreem complex: lichtbron, spiegels, vacuüm, contaminatie, precisie-mechatronica – alles moet tegelijk werken.

ASML beschrijft hoe het EUV-traject tientallen jaren R&D vergde. Een concreet historisch moment: in 2010 verscheepte ASML de eerste pre-productie EUV-machine, de TWINSCAN NXE:3100, naar een Samsung R&D-faciliteit.

Daarna volgde een jarenlange fase van verbeteren, industrialiseren en opschalen richting “high-volume manufacturing”. EUV werd uiteindelijk de sleuteltechnologie voor de meest geavanceerde chips (de knooppunten waar de industrie tegenwoordig om draait).

5) Verticaal versterken via overnames (2010s–2020)

Om de EUV- en DUV-roadmap te kunnen blijven leveren, heeft ASML strategisch geïnvesteerd in cruciale onderdelen van de keten (optica, metrologie, mechatronica, modules).

Een voorbeeld in de EUV/optica-keten is de overname van Berliner Glas (optische en keramische modules): de afronding van die acquisitie werd in november 2020 bekendgemaakt door ASML.

(Andere bekende overnames zoals Cymer en HMI passen in hetzelfde patroon: controle krijgen over sleuteltechnologieën rond lichtbronnen en meet- & inspectiesystemen, zodat lithografie als totaalplatform sneller kan verbeteren.)

6) High NA EUV: de volgende sprong (2023–nu)

EUV zelf evolueert. De volgende generatie is High NA EUV, met een hogere numerieke apertuur (NA) voor nóg fijnere structuren. ASML meldde dat het in december 2023 de eerste modules van het eerste High NA EUV-systeem (TWINSCAN EXE:5000) naar Intel verscheepte.

Financieel laat dit tijdperk zien hoe centraal ASML is geworden. Over 2024 rapporteerde ASML €28,3 miljard omzet en een 51,3% gross margin, en vermeldde het ook omzetherkenning en verzendingen rond High NA-systemen in dat jaar. In de meest recente cijfers (Q3 2025) sprak ASML over €7,5 miljard kwartaalomzet en een outlook die wijst op verdere groei in 2025.

Tegelijk is het bedrijf steeds nadrukkelijker onderwerp van geopolitiek en exportregels, omdat lithografie aan de kern van technologische macht raakt. Reuters beschreef bijvoorbeeld hoe vraag naar geavanceerde tools (onder meer door AI-investeringen) groot blijft, terwijl verkoopmixen – zoals naar China – mede door exportbeperkingen onder druk kunnen komen te staan.

7) Waarom ASML’s geschiedenis zo uitzonderlijk is

Als je ASML’s ontwikkeling samenvat, zie je drie constante succesfactoren:

• R&D als bestaansrecht: lithografie kent geen “kleine” innovatie; elke generatie is een systeemdoorbraak.
• Ecosysteem en supply chain: ASML bouwt niet alleen een machine, maar een hele keten van optica, mechatronica, software en metrologie die op atomaire precisie moet samenwerken.
• Timing en durf: EUV is decennia lang een gok geweest. Dat ASML die gok volhield en industrialiseerde, verklaart veel van de huidige positie.

Korte tijdlijn (highlights)

• 1984: oprichting (Philips + ASM), start in Eindhoven, eerste PAS 2000 stepper
• 1991: vroege successen rond PAS 5500-platform
• 1995: beursgang (IPO)
• 1997–2000: step-and-scan wordt kern; doorbraak in DUV (o.a. 193 nm)
• 2010: eerste EUV pre-productiemachine NXE:3100 verscheept
• 2020: overname Berliner Glas afgerond (versterking modules/optica)
• Dec 2023–2024: start van High NA EUV-leveringen/modules; recordjaar 2024
• 2025: groei en outlook bevestigd in recente kwartaalrapportage

Tijdslijn van CEO’s van ASML

1. Piet Benschop

Periode: 1984 – 1994

• Eerste CEO en medeoprichter
• Leidde ASML door de uiterst kwetsbare opstartfase
• Positioneerde lithografie als kerntechnologie
• Overleefde zware beginjaren met beperkte middelen

👉 Benschop legde het fundament waarop ASML later kon doorgroeien.

2. Willem Maris

Periode: 1994 – 1999

• Stabiliseerde het bedrijf na de pioniersfase
• Bereidde ASML voor op schaalvergroting
• Begeleidde de beursgang in 1995

👉 Onder Maris werd ASML een serieuze internationale speler.

3. Doug Dunn

Periode: 1999 – 2003

• Eerste niet-Nederlandse CEO
• Versnelde internationalisering, vooral richting de VS
• Versterkte relaties met grote chipfabrikanten

👉 Dunn hielp ASML definitief doorbreken buiten Europa.

4. Eric Meurice

Periode: 2004 – 2013

• Wordt vaak gezien als de architect van ASML’s technologische voorsprong
• Nam het strategische besluit om zwaar te investeren in EUV-lithografie
• Liet ASML marktaandeel winnen ten koste van Nikon en Canon

👉 De EUV-keuze onder Meurice bleek later doorslaggevend.

5. Peter Wennink

Periode: 2013 – 2024

• Leidde ASML naar een feitelijk monopolie in geavanceerde lithografie
• Succesvolle industrialisatie van EUV voor massaproductie
• Navigatie door geopolitieke spanningen en exportrestricties
• Explosieve groei in omzet, winst en strategisch belang

👉 Wennink maakte van ASML een van de belangrijkste technologiebedrijven ter wereld.

6. Christophe Fouquet

Periode: 2024 – heden

• Voormalig Chief Business Officer
• Focus op High NA EUV, schaalbaarheid en lange-termijn roadmap
• Balans zoeken tussen groei, geopolitiek en supply chain-complexiteit

👉 Fouquet leidt ASML in een tijd waarin technologie ook geopolitieke macht betekent.

Samenvattende tabel

Nico Inberg (bekijk profiel en disclaimer)