Langlopende obligaties onder druk: hoe de Nederlandse pensioenhervorming de Europese rentes raakt
Langlopende obligaties onder druk: hoe de Nederlandse pensioenhervorming de Europese rentes raakt
De lange rente loopt overal op in Europa en dat komt deels door de hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel. De exacte impact hiervan is voor velen nog een groot vraagteken maar dat het impact heeft en gaat hebben, is zonneklaar. En dat terwijl het toch al spannend is op de Europese staatsobligatiemarkt.
De achtergrond
Het is sowieso al spannend op de Europese obligatiemarkten. Engeland en Frankrijk staan er beroerd voor en voelen de impact van de steeds hogere marktrente voor hun langlopende leningen. Engeland heeft een te grote schuld en de pond daalt.
Hieronder zie je het steile parcours van de Britse 30-jarige rente.
De Britten geven te veel uit en ontvangen te weinig. Miljardairs worden het land uitgejaagd en betalen dus geen belasting meer. Daarnaast is de spending drift van de Britten te groot.
De gezondheidszorg en defensie zijn twee posten waar veel geld heen gaat.
Probleem is dat er, net als overigens in de VS, veel geherfinancierd moet worden terwijl de rentes nu veel hoger zijn dan pakweg 5-10 jaar geleden.
Dat betekent moeilijke keuzes voor de overheid: bezuinigen of meer belasting innen. Bovendien komt daar nog het stijgende defensiebudget bij; Donald Trump heeft afgedwongen dat de Europese NAVO-landen tot 5% van hun GDP aan defensie en infrastructuur gaan uitgeven.
De Britten staan niet alleen: ook Frankrijk zit momenteel in de gevarenzone. Aanstaande maandag wordt er een vertrouwensstemming gehouden waarbij naar alle waarschijnlijkheid de huidige regering weer weggestemd gaat worden.
De regering Bayrou heeft een omvangrijk bezuinigingspakket samengesteld. In Frankrijk heb je ruwweg drie politieke blokken; links, Macron en rechts. Bayrou weet nu al dat zijn plan door zowel de linkse oppositie als de rechtse oppositie weggestemd gaat worden.
Ook de Fransen moeten de broekriem aantrekken maar de bevolking WIL DIT NIET en schuift de hete aardappel voor zich uit.
Hij wil de stemming echter toch doorzetten om zo dan maar nieuwe verkiezingen af te dwingen.
En hier komt NEDERLAND!
Tegen die achtergrond komen de Nederlandse pensioenfondsen in actie later dit jaar. Omdat er een stelselwijziging van ons pensioenstelsel wordt doorgevoerd. En met bijna €2 biljoen aan bezittingen vormen Nederlandse fondsen de grootste pensioensector in de eurozone – en hun beleggingsgedrag weegt zwaar op de lange rente.
Van collectief naar life-cycle
Tot nu toe dekten Nederlandse pensioenfondsen hun verplichtingen grotendeels af via langlopende renteswaps en obligaties. Zo verzekerden zij zich tegen dalende rentes, cruciaal om de toekomstige uitkeringen veilig te stellen.
Het nieuwe pensioencontract, dat vanaf 1 januari 2026 (eerste golf) wordt ingevoerd, zet die logica op zijn kop. Jongere deelnemers krijgen een beleggingsmix met meer aandelen, terwijl ouderen juist veiliger, korter lopend worden belegd.
Het gevolg: minder vraag naar lange swaps en dertigjarige staatsleningen.
Drie risico’s voor de markt
Verkoopgolf in lange swaps
Zo’n 36 fondsen stappen in januari tegelijk over. In een periode waarin de liquiditeit normaal al dun is, dreigt een mismatch: veel verkopers, weinig kopers. Banken en brokers kunnen moeite krijgen om risico’s op te vangen, wat tot prijsschokken kan leiden.
Stijgende lange rentes en steilere curves
Nu al is de 10-30 jaar rentecurve in Nederland met bijna 50 basispunten gestegen – de sterkste stijging binnen de eurozone. Duitse en Franse 30-jaarsleningen noteren op meerjarige hoogtes. Minder vraag van Nederlandse fondsen betekent dat staten die lange leningen uitgeven hogere rentes moeten bieden.
Volatiliteit en spill-over
De implied volatility in 30-jaars swaptions is de afgelopen maanden flink opgelopen. Strategen waarschuwen dat hedgefondsen en andere partijen eerst de beweging willen zien “uitspelen” voordat ze instappen als tegenpartij. Dat kan de schommelingen vergroten.
Tegelijk kijken asset managers zoals BlackRock en Aviva liever naar kortere looptijden, terwijl JPMorgan US Treasuries relatief aantrekkelijk noemt.
Breder effect: staatsfinanciën en beleggerskeuze
Nederland is maar 7% van de eurozone-economie, maar heeft meer dan de helft van de pensioenspaartegoeden in de muntunie.
Een dalende vraag naar langlopende Europese staatsobligaties (circa €300 mrd in bezit) kan landen dwingen korter te financieren. Dat vergroot hun blootstelling aan toekomstige rentebewegingen.
Voor beleggers betekent het dat lange Europese obligaties extra risico dragen. Instappen rond de jaarwisseling lijkt ongunstig, omdat de markten nerveus en mogelijk illiquide zijn.
Maar de rente gaat toch omlaag??
Ja, de rente gaat omlaag maar dat helpt allemaal niet. De korte rente gaat namelijk omlaag, niet de lange (in de VS althans).
Dat betekent dat het gat tussen de lange en korte rente groter wordt, wat op zichzelf goed is voor banken (de rentespread) maar in the end is dat niet goed, omdat de langlopende obligaties hiermee onder druk komen te staan en daar zit toch echt de bepalende factor voor de rente.
Lichtpuntjes en buffers
De overheid geeft fondsen een jaar extra om hun renteswaps af te bouwen. Sommige fondsen zijn al proactief begonnen met afbouwen om de pijn te spreiden.
De Nederlandsche Bank monitort het proces en spreekt vertrouwen uit dat de overgang beheersbaar blijft. Toch blijft het sentiment gespannen: januari 2026 wordt gezien als het eerste echte stresstest-moment.
Conclusie
De hervorming van het Nederlandse pensioenstelsel is noodzakelijk voor een vergrijzende samenleving, maar heeft ongewenste bijwerkingen: druk op langlopende rentes, volatiliteit in swaps en onzekerheid in de staatsfinanciering.
Voor beleggers geldt voorlopig: voorzichtig met duration. Het lange eind van de curve is even geen veilige haven, maar een bron van schommelingen.
Pas dus op met langlopende staatsobligaties maar ook met partijen die hierin beleggen. En dat zijn banken en verzekeraars…..
