Volgens de OECD is het conjunctuurherstel alweer over het hoogtepunt heen. Dat is teleurstellend, maar niet onbegrijpelijk. Want er is nog steeds sprake van fundamentele mondiale onevenwichtigheden die een houdbare groei in de weg staan.

Die onevenwichtigheden kunnen alleen worden weggewerkt door een ingrijpende hervorming van de internationale infrastructuur. En daar moet men nog aan beginnen.

Wat betreft de VS is het overduidelijk dat dit land niet meer op dezelfde wijze als groeimotor voor de wereldeconomie kan fungeren als in de jaren vóór de crisis. De relatief hoge economische groei die het land een tijdlang heeft gerealiseerd was vooral gebaseerd op schuldopbouw. Er zijn door de Amerikaanse consumptiedrift vooral banen in andere landen, zoals China, gecreëerd. Grote delen van de Amerikaanse industrie zijn in relatieve en absolute zin achteruit gegaan. De Amerikanen moeten sparen en schulden afbouwen, iets waar ze nog niet aan toekomen. Sterker nog, het Amerikaanse spaartekort loopt sinds een tijdelijk dieptepunt begin 2009 alweer gestaag op.

China is natuurlijk het land met de grote spaaroverschotten en de opgelopen reserves. Maar het is nog steeds geen markteconomie en de renminbi is een gemanipuleerde munt. De renminbi is niet convertibel, speelt geen internationale rol van betekenis en is nog lang niet in staat om een rol als sleutelvaluta te spelen. Dan is de Japanse yen daartoe nog een logischer kandidaat.

De financiële fundamenten van de euro zijn verhoudingsgewijs gezond. De eurozone is de grootste economie en grootste exporteur ter wereld. De internationale handel is min of meer in evenwicht en de financiële markten zijn goed ontwikkeld en liquide. De overheidsfinanciën vormen een punt van zorg, maar liggen er gemiddeld zeker niet slecht bij als wordt vergeleken met het VK, de VS of Japan.

De euro heeft vrijwel alles in huis om de positie van de dollar te evenaren. Toch blijft de dollar relatief sterk en kunnen de Amerikanen hun spaartekort eenvoudig financieren. Sommigen stellen dat dit komt door de superieure economische prestaties van de Amerikaanse economie. Die mensen raad ik aan om het recente boek “The Betrayal of American Prosperity” van Clyde Prestowitz maar eens te lezen. Hij beschrijft uitvoerig het verval dat de afgelopen decennia grote delen van de Amerikaanse economie heeft gekenmerkt.

De dollar blijft de leidende munt omdat er geen echte concurrentie is. De yen, de Zwitserse frank of het Britse pond zijn te klein, de renminbi is nog geen vrije munt en de euro is nog niet af. Want zolang financiële markten de euro kapot kunnen speculeren blijft de Europese munt kwetsbaar voor geruchten dat landen weer uit de EMU zouden willen stappen. Dat heeft de Griekse crisis wel aangetoond. Dit kan worden tegengegaan door of een gemeenschappelijk Europees budget in te voeren, wat politiek onhaalbaar is, of door de staatsleningen voortaan uitsluitend via een centrale instelling te financieren. Waar men in principe morgen mee kan beginnen. Maar zolang de Europese beleidsmakers aarzelen met verstandige maatregelen zullen de markten de euro met een zeker wantrouwen blijven bekijken.

Daardoor hebben grote beleggers, zeker in onzekere tijden, geen wezenlijk alternatief voorhanden en doet de dollar een liquiditeitspremie ten opzichte van andere munten. En daarmee is de cirkel dan rond, want door de speciale positie van de dollar kunnen de Amerikanen eenvoudig boven hun stand blijven leven en lopen de spanningen naar de volgende crisis geleidelijk weer op.

Voor de wereldeconomie zou het een goede zaak zijn als er meerdere gelijkwaardige en met elkaar concurrerende valuta’s zouden zijn. Waarmee meteen duidelijk wordt dat een slechte vormgeving van de EMU niet alleen voor Europa, maar voor de hele wereldeconomie serieuze consequenties heeft.

Deze columns verscheen op 12 augustus ook in het Financieel Dagblad en is tevens na te lezen op de website van Rabobank. De foto van Wim Boonstra is eveneens afkomstig van de website van Rabobank.